گوزن زرد

به لطف کارگزاران عهد ظلمت و دود

که از عنایت شان می رسد به گردون آه

کبوتران سپید

بدل شوند پیاپی به زاغهای سیاه ... !

                                                                       " فریدون مشیری "

بسیارند گام هایی که از دامنه نیلکوه آغاز شده اند و امروزه بر بام های دنیا قدم می گذارند . نیلکوه آغازی بوده برای بسیاری از کوهنوردانی که اینروزها قدم به قله هایی مثال لنین و کلیمانجارو و دماوندها گذاشته اند .

نیلکوه کوهنوردان زیادی را با طبیعت آشتی داده است ...

اما دیگر اینروزها نیلکوه کمتر شاهد کوهنوردان و طبیعت دوستانی بوده که با عشق برای همنفس شدن با او به آنجا قدم می گذاشتند . اینروزها نفس کشیدن برای خود نیلکوه هم دشوار شده ... !!

كارخانه سيمان و نفس تنگي نيلكوه

عليرضا گرايلي: گاليكش شهري زيبا با طبيعتي دل انگيز با جاذبه هاي طبيعي و خدادادي بسيار است . گاليكش داراي آب و هواي بسيار خوبي است كه بسياري از مردم منطقه جهت گردش و تفريح و فرار از آلودگي هوا اين محل را براي تفريح انتخاب مي كنند . ولي در طي 5 سال آينده به بعد مردم اين ديار و روستاهاي تابعه به جاي تنفس آزاد اكسيژن ، سيمان تنفس خواهند كرد زيرا در جوار اين شهر زيبا ي كوهپايه اي ودر كنار قلّة بلند و پرخاطره نيلكوه ، كارخانه سيماني در حال احداث است كه اكثرمردم از عواقب آن اطلاعي ندارند و صداي اعتراض برخي از دلسوزان هم به جايي نرسيده است . در اين باره توجه شما را به چند نكته جلب مي كنم :

1 ـ در حال حاضر هيچ شهري در جوار كارخانه هاي سيمان وجود ندارد كه مردم آن مناطق از آلودگي شديد هوا در امان بوده و به مراجع قضايي شكايت نكنند . نمونه هايي همچون شهرهاي نيريز ، ساوجبلاغ ، دورود ، فارسيت ، بجنورد ، نكاء ، آبيك كه بر همه روشن است .

2 ـ آلودگي سيمان بركسي پوشيده نيست و بروز بيماري هاي ريوي و تنفسي در دراز مدت كاملاً آشكار است . مشكلات ريوي، آسم، آلرژي هاي تنفسي از عواقب ايجاد كارخانه سيمان است . به نظر متخصصين پزشكي ، سيليس موجود در عناصر سيمان جذب   حُباب هاي شش شده و توسط گلبول سفيد بلعيده و جذب خون مي شوند و در كوتاه مدت با ايجاد سرفه ، سرگيجه و تنگي نفس زمينه را براي انواع بيماري هاي ريوي و خوني مثل سل و سرطان آماده مي كند و چاره اي جزء ترك ديار و پناه بردن به يك محيط پاك باقي نمي ماند . ضمناً اين ذرات مي تواند اثرات مهلكي بر روي بافت گياهان و كشاورزي منطقه گذاشته و توليد انواع محصولات گياهي ، ميوه اي و زيست محيطي را تحت تأثير قرار دهد .

3 ـ امروزه كشورهاي پيشرفته اجازه ساخت كارخانه آلايندة سيمان را در كشور خود نمي دهند و تمايل زيادي دارند تا جهت تأمين سيمان و كسب سود هنگفت ، آن را در كشورهاي جهان سوم و در حال توسعه سرمايه گذاري كنند تا شهروندان خود را آزرده نكنند . اين كارخانه هم، با درصدي سرمايه گذاري خارجي از يك كشور اروپايي در حال احداث است و مردمي كه بايد دهها سال آلودگي و بيماري را تحمل كنند هيچ سهمي از آن ندارند و فقط با وعده ايجاد اشتغال جوانان رضايت ساكنين منطقه را جلب كرده اند ، كه اگر مردم از عواقب آن مطلع شوند خود قضاوت خواهند كرد كه آيا در معرض خطر باشند بهتر است يا اين كه براي عدة معدودي ( ؟ ) كار فراهم شود .

4 ـ اين كارخانه در دامنه نيلكوه در يكي از نقاط مرتفع منطقه در حال ساخت است كه تقريباً بر همه شهرهاي گاليكش و كلاله و روستاهاي تابعه اشراف دارد و در آينده اي نزديك به جاي داشتن محيطي با طراوت ، هاله اي از دود وگرد و غبار توليد مي شود و بادهاي موسمي بر شدت اين اثر خواهد افزود و چهره كوهپايه را تغيير خواهد داد . بسياري از مردم كه تابستان ها از شدت گرما و رطوبت و ترس از برق مصرفي كولر ، بر روي پشت بام ها مي خوابند ، پس از بيدار شدن بر روي خود چند ميلي متر گرد و خاك سيمان مشاهده خواهند كرد . 

5 ـ اين همه تپه ماهورهاي رسي و آهكي در پايين دست موجود است . اين همه دشت و فضاي باز در نواحي مختلف فراهم است . مگر جا قحط بود كه خاك زير نيلكوه خالي شود ( ؟ ) و طبيعت زيباي آن آلوده گردد .

به دليل اعتراض هاي زيست محيطي ، محل پتروشيمي گلستان تغيير كرد اينجا هم تا دير نشده و هزينه سنگين تري صورت نگرفته ، بايد چاره جويي شود و از اين محل هم به عنوان يك كارگاه با درصد آلودگي كمتر استفاده شود و اگر هم قرار است حتي بخشي از آلودگي را مردم تحمل كنند با افتتاح حساب و اختصاص درصدي از سود هنگفت و با مشاركت دلسوزان و بزرگان و متخصصين ، زمينه را براي احداث چندين بيمارستان مجهز و ايجاد كانال ها و بندهاي انحرافي و كنترل سيلاب و ايجاد صنايع تبديلي سيمان براي مردم منطقه اقدام كرد .

6 ـ به دليل هزينه بسيار بالاي فيلترگذاري جهت تصفيه دودكش ها ، مديران چنين كارخانه ها يي زير بار آن نمي روند و تا به حال هيچ كارخانه اي در كشور نتوانسته است رضايت مردم منطقه را جلب كند .

7 ـ به عنوان يك كارشناس و فرزند اين منطقه عاجزانه از نمايندگان ، مسئولين ، ائمه جمعه ، اعضاي شوراي شهر و روستاها و  مردم   مي خواهم كه اين موضوع را در سطح استان و كشور پيگيري كنند و از سازمان حفاظت محيط زيست خواهشمنديم در اين باره تصميم روشن و قاطعي بگيرد و از همان ابتداي امر ، تكليف را روشن نمايد .

8 ـ جهان را چشم و خال و خط و ابروست ،كه هر چيز جاي خويش نيكوست . توسعه تعريف و ساز و كاري دارد ، توسعه معيارها و قوانيني دارد ، واقعاً سهم گاليكش از توسعه منطقه بايد يك كارخانه سيمان باشد ، اين منطقه نيازمند احداث سد است تا زمين هاي تشنه اش سيراب شوند ، نياز به شبكه هاي آبرساني دارد كه ميليون ها ليتر آب هدر نرود نياز به شهرك صنعتي دارد تا ايجاد اشتغال شود و سرمايه ها در مسير درست قرار بگيرد ، نياز به كارخانه هاي مواد غذايي و تبديلي غيرآلاينده دارد و اين وظيفه انسان هاي روشن بين و متخصص و دلسوز از نسل هاي باسواد امروزي است تا بفهمند و مردم را آگاه كنند و حق خود را بگيرند و اين است نتيجه بها ندادن به عنصر فكر قبل از اجرا ، امروز وقتي كسي شركتي ثبت مي كند نام بلند آوازه نيلكوه را بر نام شركت خود مزين مي نمايد . امروز نيلكوه با تمام جمعيت پيرامونش و تمام استواريش در غربت است، صداي نالة بي صداي اين قله استوار را دريابيم و ميراث دار خلفي برايش باشيم چرا كه همة ما مسئوليم و در پيشگاه خداي بزرگ پاسخگو و ...

                                                                                      محمد جوان

                                                               خبرنگار و عکاس مطبوعات استان گلستان

پناهگاه حیات وحش " دشت ناز " در ساری

محدوده حفاظت شده دشت ناز ساری در 25 کیلومتری شمال شرقی شهرستان قرار دارد ، این پناهگاه محل پرورش و نگهداری گوزن زرد خالدار ایرانی است که از گونه های نادر دنیا به شمار می رود . پناهگاه دشت ناز در حدود ۵۵ هکتار وسعت دارد و در شمال شرقی ساری با فضایی از جنگل های جلگه ای قرار گرفته و از سال ۱۳۴۶ محل تکثیر گوزن زرد ایرانی شده است . در این پناهگاه 60 رأس گوزن زرد ایرانی زندگی می کنند . از سال 1346 که تعداد 3 رأس گوزن زرد از منطقه دز و کرخه به پناهگاه حیات وحش دشت ناز انتقال یافت و با توجه به شرایط خاص منطقه ، این گوزن‌ ها از 47 رأس در سال 1384 به 60 رأس در سال 1385 رسیدند که 7 رأس آن نوزاد 28 رأس نر و مابقی ماده هستند . در این پناهگاه ضمن حفاظت و نگهداری از گوزن زرد که تعلیف آن دستی صورت می گیرد ، همه ساله تعدادی از گوزن های تولید شده را مجددا به زیستگاه اصلی آنها یعنی حواشی رودخانه دز و کارون منتقل می کنند . تعدادی از گوزن های این پناهگاه نیز به جزیره اشک در دریاچه ارومیه انتقال داده شده اند . پیرامون این پناهگاه حصارکشی شده و می توان گوزن ها را از پشت دیوارهای سیمی مشاهده کرد .

برای مطالعه بیشتر درباره زیستگاه های گوزن زرد ایرانی میتوانید به اینجا بروید .

تنها يك خبر مي‌تواند دوباره ماجراي قديمي انقراض گوزن زرد ايراني را زنده كند. خبري با اين عنوان كه ۱۵ تير تعداد ۵۵ راس از گوزن‌هاي زرد به زادگاهشان بازگردانده مي‌شوند. ماجرايي كه از سال ۱۳۳۶ و توسط هايزمن آلماني جاني دوباره گرفت و به كابوس ۵۰ ‌ساله انقراض اين‌گونه نادر حيات وحش پايان داد، امروز دوباره با انتقال اين‌گونه به زيستگاهش صورتي ديگر به‌خود مي‌گيرد و اين پرسش كه آيا به راستي زيستگاه اين‌گونه نادر حيات وحش ايران كجاست؟

از آن روز كه براي اولين بار چند رأس گوزن زرد در اطراف رودخانه دز و كرخه مشاهده شدند و پس از آن نيز تعدادي از كارشناسان محيط زيست وقت به همراه هايزمن تصميم به احياي اين‌گونه گرفتند، از آن زمان كه در گام اول آنان را به آلمان بردند و پس از ازدياد نسل دوباره به ايران برگرداندند، تا به امروز كه جزيره اشك درياچه اروميه به‌عنوان زيستگاه موقت آنان براي ازدياد نسل تعيين شده‌است، همواره سخن از زيستگاه اصلي اين‌گونه كمياب و بسيار زيباي ايران است. حال كه به زمان جفت‌گيري گوزن زرد در شهريور ماه نزديك مي‌شويم، دوباره اين موضوع مورد توجه قرار گرفته است. زيستگاه گوزن زرد، به واقع از بين‌‌النهرين آغاز مي‌شد و تا دامنه‌هاي جنوبي زاگرس نيز امتداد داشت.

حتي فيروز آباد فارس نيز بخشي از زيستگاه اين‌گونه بود. گوزن زرد در اين گستره وسيع ساليان دراز زندگي مي‌كرد، اما به تدريج زيستگاه گوزن زرد كوچك و كوچك‌تر شد و حصار زندگي براي آن تنگ‌تر. از اين گستره اكنون تنها بخش كوچكي به‌عنوان زيستگاه اين‌گونه قلمداد  مي‌شود و گوزن زرد مجبور به زندگي در حصاري تنگ و باريك است. قفسي كه قرار است در سال‌هاي آينده تنها مأمن و ملجأ اين جانور باشد.

به ادامه مطلب بروید...